همه چیز درباره آزمایش عملکرد کبد؛ از شرایط آزمایش تا تفسیر

معاینه پزشکی سالانه یکی از بهترین راه‌ها برای حفظ سلامت طولانی مدت شماست. در حالی که بسیاری از افراد بر بررسی فشار خون، کلسترول و سطح قند خون خود تمرکز می‌کنند، آزمایش عملکرد کبد (LFT) نیز به همان اندازه مهم است.

کبد شما نقش مهمی در سم‌زدایی بدن، کمک به هضم غذا و تنظیم متابولیسم دارد و سلامت آن برای سلامت کلی شما ضروری می‌کند. بیماری‌های کبد می‌توانند بی‌سروصدا و اغلب بدون علائم قابل توجه پیشرفت کنند تا زمانی که به مرحله پیشرفته برسند. به همین دلیل است که آزمایش‌های منظم عملکرد کبد بسیار مهم هستند. با شناسایی زودهنگام مشکلات احتمالی کبد، می‌توانید اقدامات پیشگیرانه‌ای را برای محافظت از سلامت خود و جلوگیری از عوارض انجام دهید. از این‌رو ما در این مقاله به بررسی انواع آزمایش‌های عملکرد کبد و دلیل ضرورت انجام آنها خواهیم پرداخت.

آزمایش عملکرد کبد (LFT) چیست؟

آزمایش‌های عملکرد کبد (LFT) آزمایش‌های خون رایجی هستند که مواد مختلف تولید شده توسط کبد شما را اندازه‌گیری می‌کنند. این اندازه‌گیری‌ها اطلاعات مهمی در مورد سلامت کلی کبد شما و نحوه عملکرد آن به ارائه دهنده خدمات درمانی شما می‌دهند. این آزمایش‌ها پروتئین‌ها، آنزیم‌ها و سایر مواد مختلف را در خون شما اندازه‌گیری می‌کنند. این آزمایش‌ها به شما کمک می‌کنند:

• بیماری و مشکلات کبدی را شناسایی کنید
• بررسی کنید که هر مشکلی چقدر شدید است
• هرچه سریع‌تر درمان را پیگیری نمایید

کبد یک عضو مهم و حیاتی در شکم شماست. این عضو با فیلتر کردن مواد مضر و تجزیه داروها و الکل به بدن شما کمک می‌کند. همچنین از هضم غذا پشتیبانی می‌کند، صفرا می‌سازد و پروتئین‌ها و آنزیم‌های مهم تولید می‌کند.

همه چیز درباره سلامت کبد، هپاتیت بیماری‌های کیسه صفرا و پانکراس

نویسنده/ناشر: پروفسور مؤید علویان تعداد صفحه: ۱۶۸ صفحه

800,000 تومان

خرید کتاب

پروتئین‌ها و آنزیم‌ها چیستند؟

پروتئین‌ها واحدهای سازنده‌ی مهمی در بدن شما هستند. برخی پروتئین‌ها، مانند آلبومین و گلوبولین‌ها، به انتقال مواد مغذی، مبارزه با عفونت‌ها و تعادل مایعات کمک می‌کنند.

آنزیم‌ها، پروتئین‌های خاصی هستند که واکنش‌های شیمیایی را در بدن شما تسریع می‌کنند. آنزیم‌های کبدی، مانند ALT و AST، به تجزیه‌ی مواد کمک می‌کنند و می‌توانند نشان دهند که آیا کبد شما آسیب دیده است یا خیر.

آزمایش‌های اصلی عملکرد کبد

آزمایش‌های عملکرد کبد، سطح آنزیم‌ها و پروتئین‌های خاصی را در خون شما بررسی می‌کنند. سطوح بالاتر یا پایین‌تر از حد معمول می‌تواند به معنای مشکلات کبدی باشد. الگو و میزان افزایش این آزمایش‌ها به همراه تصویر بالینی کلی می‌تواند سرنخ‌هایی در مورد علت اصلی این مشکلات ارائه دهد. برخی از رایج‌ترین تست عملکرد کبد عبارتند از:

آلانین ترانس آمیناز (ALT)

ALT آنزیمی است که در کبد یافت می‌شود و به تبدیل پروتئین‌ها به انرژی برای سلول‌های کبدی کمک می‌کند. هنگامی که کبد آسیب می‌بیند، ALT در جریان خون آزاد می‌شود و سطح آن افزایش می‌یابد. این آزمایش گاهی اوقات به عنوان SGPT شناخته می‌شود.

آسپارتات ترانس آمیناز (AST)

AST آنزیمی است که به بدن در تجزیه اسیدهای آمینه کمک می‌کند. مانند ALT، AST معمولاً در سطوح پایین در خون وجود دارد. افزایش سطح AST ممکن است به معنای آسیب کبدی، بیماری کبدی یا آسیب عضلانی باشد. این آزمایش گاهی اوقات به عنوان SGOT شناخته می‌شود.

آلکالین فسفاتاز(ALP)

ALP آنزیمی است که در کبد و استخوان یافت می‌شود و برای تجزیه پروتئین‌ها مهم است. سطح بالاتر از حد معمول ALP ممکن است به معنای آسیب یا بیماری کبدی، مانند انسداد مجرای صفراوی یا برخی بیماری‌های استخوانی باشد، زیرا این آنزیم در استخوان‌ها نیز وجود دارد.

آلبومین و پروتئین کل

آلبومین یکی از چندین پروتئینی است که در کبد ساخته می‌شود. بدن شما برای مبارزه با عفونت‌ها و انجام سایر عملکردها به این پروتئین‌ها نیاز دارد. سطح پایین‌تر از حد معمول آلبومین و پروتئین کل ممکن است به معنای آسیب یا بیماری کبدی باشد. این سطوح پایین همچنین در سایر بیماری‌های دستگاه گوارش و کلیه دیده می‌شود.

بیلی روبین

بیلی روبین ماده‌ای است که در طول تجزیه گلبول‌های قرمز خون تولید می‌شود. بیلی روبین از کبد عبور می‌کند و از طریق مدفوع دفع می‌شود. سطوح بالاتر بیلی روبین ممکن است به معنای آسیب یا بیماری کبدی باشد. گاهی اوقات، شرایطی مانند انسداد مجاری کبد یا انواع خاصی از کم‌خونی نیز می‌تواند منجر به افزایش بیلی‌روبین شود.

گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT)

GGT آنزیمی در خون است. سطح بالاتر از حد معمول ممکن است به معنای آسیب کبد یا مجاری صفراوی باشد. این آزمایش غیر اختصاصی است و ممکن است در شرایطی غیر از بیماری کبد افزایش یابد.

ال-لاکتات دهیدروژناز (LD)

LD آنزیمی است که در کبد یافت می‌شود. سطح بالاتر ممکن است به معنای آسیب کبدی باشد. با این حال، سایر شرایط نیز ممکن است باعث افزایش سطح LD شوند.

زمان پروترومبین (PT)

PT مدت زمانی است که طول می‌کشد تا خون شما لخته شود. افزایش PT ممکن است به معنای آسیب کبدی باشد. با این حال، اگر داروهای رقیق‌کننده خون خاصی مانند وارفارین مصرف می‌کنید، می‌تواند بالاتر نیز باشد.

چه زمانی باید آزمایش عملکرد کبد انجام دهیم؟

پزشک ممکن است شما را برای انجام آزمایش‌های عملکرد کبد ارجاع دهد تا مشکلات کبدی را بررسی کرده و سلامت کبد شما را تحت نظر داشته باشد، به خصوص اگر:

• دچار بیماری کبدی هستید
• سیروز کبدی دارید
• جهت تشخیص کبد چرب با آزمایش خون در صورتی که دچار این بیماری هستید یا احتمال ابتلا به آن وجود دارد
• ویروس هپاتیت دارید
• دارای نشانه‌هایی از انسداد صفراوی هستید (انسدادی در مجاری صفراوی که مانع از تخلیه صحیح صفرا به روده شما می‌شود)
• الکل زیاد مصرف می‌کنید
• سابقه خانوادگی بیماری کبدی دارید
• از دروهایی استفاده می‌کنید که می‌توانند بر عملکرد کبد شما تأثیر بگذارند

همچنین پزشک شما ممکن است در صورت داشتن علائمی مانند موارد زیر، شما را برای انجاام آزمایش‌های عملکرد کبد ارجاع دهد:

• یرقان (زردی پوست یا چشم)
• ادرار تیره یا مدفوع روشن
• حالت تهوع و استفراغ
• درد یا تورم شکم
• کاهش وزن بدون دلیل

آزمایش عملکرد کبد چگونه انجام می‌شود؟

یک ارائه دهنده خدمات درمانی مقدار کمی خون از ورید بازوی شما می‌گیرد تا در آزمایشگاه آزمایش کند. آنها به دنبال سطوح غیرطبیعی بالا یا پایین مواد مختلف خواهند بود. اغلب، آنها می‌خواهند سطوح آنزیم‌ها یا پروتئین‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه کنند. اگر تعادل به هم خورده باشد، این می‌تواند به آنها کمک کند تا بهتر بفهمند که چه اتفاقی ممکن است در کبد شما بیفتد.

چگونه نتایج آزمایش عملکرد کبد خود را تفسیر کنم؟

وقتی نتایج آزمایش خود را دریافت می‌کنید، مقادیر مختلفی را برای مواد مختلف اندازه‌گیری شده مشاهده خواهید کرد. می‌توانید سطوح پایین یا بالا را با مقادیر طبیعی مقایسه کنید. اما این اعداد به چه معناست؟ تفسیر آزمایش عملکرد کبد شما نیاز به مهارت دارد.

محدوده طبیعی آزمایش‌های عملکرد کبد

محدوده‌های طبیعی بین جنسیت‌ها و تحت تاثیر برخی شرایط خاص می‌توانند متفاوت باشند اما به طور متوسط، محدوده‌های طبیعی عبارتند از:

• آلانین ترانس آمیناز (ALT): ۰ تا ۴۵ IU/L.
• آسپارتات ترانس آمیناز :(AST) ۰ تا ۳۵ IU/L.
• آلکالین فسفاتاز (ALP): ۳۰ تا ۱۲۰ IU/L.
• گاما گلوتامیل ترانسفراز(GGT) : ۰ تا ۳۰ IU/L.
• بیلی روبین: ۲ تا ۱۷ میکرومول در لیتر.
• زمان پروترومبین (PT): ۹ تا ۱۲.۵ ثانیه.
• آلبومین: ۴۰ تا ۶۰ گرم در لیتر.
• پروتئین کل: ۶.۳ تا ۸.۰ گرم در دسی لیتر.

بالا بودن AST و ALT به چه معناست؟

افزایش سطح AST و ALT ممکن است نشان دهنده آسیب کبدی باشد. اینها آنزیم‌هایی هستند که معمولاً هنگام استرس کبد در جریان خون آزاد می‌شوند. اگر هر دو به یک اندازه بالا باشند، نشان دهنده آسیب غیرالکلی است که ممکن است شامل عفونت یا سایر سموم باشد. وقتی AST دو برابر ALT بالا باشد، نشان دهنده آسیب ناشی از الکل است.

نتایج غیر طبیعی در LFT

نتایج غیرطبیعی همیشه به این معنی نیست که شما در کبد خود مشکل دارید. سایر شرایط می‌توانند باعث بالا یا پایین بودن سطح برخی از موادی شوند که این آزمایش‌ها اندازه‌گیری می‌کنند. برای مثال، سطح بالای ALP می‌تواند نشانه‌ای از بیماری استخوان یا بیماری کبد باشد. بنابراین، پزشک شما علائم، سابقه پزشکی، خطر ابتلا به بیماری کبد و هر دارویی که مصرف می‌کنید را نیز در نظر خواهد گرفت.

اگر اخیراً بیمار بوده‌اید، انواع خاصی از نتایج غیرطبیعی ممکن است موقتی باشند. در این صورت، پزشک ممکن است آزمایش‌ها را بعداً تکرار کند تا ببیند آیا نتایج شما به حالت عادی برمی‌گردد یا خیر.

آزمایش عملکرد کبد چه مواردی را نشان می‌دهد؟

این آزمایش‌های خون ممکن است برای تشخیص قطعی یک بیماری خاص کبدی کافی نباشند، اما می‌توانند پزشک شما را در مسیر درست قرار دهند و به رد سایر احتمالات کمک کنند. ممکن است برای تشخیص نهایی به آزمایش‌های بیشتری مانند آزمایش‌های تصویربرداری، بیوپسی کبد یا آزمایش خون برای ویروس‌های خاص نیاز داشته باشید. تشخیص‌های احتمالی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• بیماری کبد چرب. (جهت انجام آزمایش تشخیص کبد چرب در منزل، بادی چک روشی راحت و آسان است)
• هپاتیت سمی.
• هپاتیت خودایمنی.
• هپاتیت ویروسی (A، B یا C).
• هموکروماتوز.
• بیماری ویلسون.
• کمبود آلفا-۱ آنتی‌تریپسین.
• کلانژیت صفراوی اولیه (PBC).
• سیروز.
• سرطان کبد.

سخن پایانی

آزمایش عملکرد کبد یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های خون برای ارزیابی سلامت کبد، تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و بررسی روند درمان است. آگاهی از شرایط انجام این آزمایش، شناخت عوامل مؤثر بر نتایج و تفسیر صحیح شاخص‌های مختلف به شما کمک می‌کند دید بهتری نسبت به وضعیت سلامت خود داشته باشید. اگر به دنبال انجام آزمایش خون بدون مراجعه به آزمایشگاه هستید، مرکز بادی چک با ارائه خدمات نمونه‌گیری آزمایش خون در منزل، این امکان را فراهم کرده است تا در محیطی آرام و بدون اتلاف وقت، آزمایش‌های موردنیاز خود از جمله آزمایش عملکرد کبد را انجام دهید. کافی است درخواست خود را ثبت کنید تا کارشناسان مجرب بادی چک در زمان دلخواه شما به محل مراجعه کرده و نمونه‌گیری را با رعایت کامل اصول بهداشتی انجام دهند. این خدمات، انتخابی مناسب برای سالمندان، افراد پرمشغله، بیماران و تمامی کسانی است که به دنبال تجربه‌ای سریع، ایمن و راحت برای انجام آزمایش‌های پزشکی هستند.

سوالات متداول

چگونه برای آزمایش عملکرد کبد آماده شوم؟

هیچ آمادگی خاصی برای آزمایش عملکرد کبد لازم نیست. با این حال، اگر آزمایش‌های خون دیگری نیز همزمان انجام می‌دهید، ممکن است نیاز به آمادگی داشته باشید. در صورت وجود هرگونه اقدام لازم قبل از آزمایش خون، با پزشک یا مرکز جمع‌آوری نمونه پاتولوژی مشورت کنید.

 آیا برای انجام آزمایش عملکرد کبد باید ناشتا باشیم؟

در بسیاری از موارد ناشتا بودن الزامی نیست؛ اما اگر این آزمایش همراه با آزمایش‌هایی مانند قند خون یا چربی خون انجام شود، ممکن است پزشک ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا بودن را توصیه کند.

 قبل از آزمایش عملکرد کبد چه نکاتی را باید رعایت کرد؟

بهتر است پزشک را از مصرف داروها، مکمل‌های گیاهی و بیماری‌های زمینه‌ای مطلع کنید. همچنین از مصرف الکل و انجام فعالیت بدنی سنگین در ۲۴ ساعت قبل از آزمایش، مگر با نظر پزشک، خودداری کنید.

آیا آزمایش خون می‌تواند کبد چرب را تشخیص دهد؟

آزمایش خون می‌تواند افزایش آنزیم‌های کبدی را نشان دهد و احتمال ابتلا به کبد چرب را مطرح کند، اما برای تشخیص قطعی معمولاً به سونوگرافی یا سایر روش‌های تصویربرداری نیز نیاز است. همچنین برخی افراد مبتلا به کبد چرب ممکن است نتایج آزمایش خون طبیعی داشته باشند.

هر چند وقت یک‌بار باید آزمایش عملکرد کبد انجام داد؟

دفعات انجام این آزمایش به شرایط فرد بستگی دارد. افراد مبتلا به بیماری‌های کبدی، دیابت، چاقی، مصرف‌کنندگان برخی داروها یا افرادی که پزشک برای آن‌ها توصیه کرده است، ممکن است نیاز به انجام دوره‌ای این آزمایش داشته باشند.

آیا مصرف داروها بر نتیجه آزمایش عملکرد کبد تأثیر می‌گذارد؟

بله. برخی داروها مانند استامینوفن، داروهای کاهنده چربی خون، بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها و مکمل‌های گیاهی می‌توانند بر نتایج آزمایش اثر بگذارند. بنابراین قبل از انجام آزمایش، فهرست داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید.

آیا امکان انجام آزمایش عملکرد کبد در منزل وجود دارد؟

بله. برخی از مراکز خدمات آزمایشگاهی، امکان نمونه‌گیری آزمایش خون در منزل را فراهم کرده‌اند. در این روش، نمونه خون توسط کارشناس آزمایشگاه در محل موردنظر شما گرفته شده و برای بررسی به آزمایشگاه ارسال می‌شود. این خدمات برای سالمندان، بیماران و افراد پرمشغله گزینه‌ای مناسب و راحت محسوب می‌شود. بادی چک، از جمله بهترین و معتبرترین این مراکز در تهران است.

منابع:

my.clevelandclinic.org

healthdirect.gov.au