چاقی با مشکلات متعددی مرتبط است که میتوانند بر سلامت و کیفیت زندگی شما تأثیر بگذارند. یکی از این مشکلات، بیماری کبد چرب است. بیماری کبد چرب عارضهای است که در آن چربی در کبد انباشته میشود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که کبد قادر نباشد چربی را بهطور مؤثر پردازش و دفع کند. از آنجا که متاسفانه امروزه بسیاری از افراد به این بیماری مبتلا شدهاند، ما در این مقاله به بررسی جامعی در خصوص کبد چرب در افراد چاق پرداختهایم.
بررسی بیماری کبد چرب
دو نوع اصلی از بیماری کبد چرب وجود دارد: کبد چرب الکی و کبد چرب غیرالکی.
نوع الکلی آن زمانی ایجاد میشود که مصرف زیاد الکل به کبد آسیب رسانده و توانایی آن را در تجزیه چربی کاهش میدهد. نوع دیگر که شایعتر است، ارتباطی با مصرف الکل ندارد. برای مدتها این بیماری، بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) نامیده میشد، زیرا در افرادی دیده میشود که الکل بسیار کمی مصرف میکنند یا اصلاً الکل نمینوشند. امروزه پزشکان و محققان آن را بیماری کبد استئاتوتیک مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک (MASLD) مینامند.
عوامل متعددی میتوانند احتمال ابتلا به MASLD را افزایش دهند، اما چاقی شاید شایعترین عامل خطر در میان آنها باشد. در واقع، تا دوسوم افراد مبتلا به MASLD دچار چاقی هستند.
انباشت چربی میتواند در نهایت به کبد آسیب برساند، مانع عملکرد صحیح آن شود و حتی به نارسایی کبد منجر گردد. تحقیقات همچنین نشان میدهند که ارتباط قویای میان MASLD و بیماریهای قلبی-عروقی وجود دارد. خبر امیدوارکننده این است که MASLD قابل درمان بوده و حتی امکان معکوس کردن روند آن وجود دارد. نکته کلیدی، تشخیص زودهنگام بیماری و اقدام برای درمان آن است. اگر رفتوآمد به آزمایشگاه برای شما دشوار است، میتوانید با بهرهمندی از خدمات آزمایش خون در منزل بادی چک، روند درمان را راحتتر کنید.

کبد چرب در افراد چاق؛ کبد چرب و چاقی چه ارتباطی با هم دارند؟
یکی از دلایل اصلی چاقی، دریافت کالری بیش از حد نیاز بدن برای تأمین انرژی است. بدن شما کالریهای اضافی را به صورت چربی در نقاط مختلف، از جمله در کبد، ذخیره میکند.
همگام با افزایش نرخ چاقی در جامعه، آمار ابتلا به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک نیز بالا رفته است. در حال حاضر، حدود یکسوم بزرگسالان در سراسر جهان به MASLD مبتلا هستند. شیوع کبد چرب در کودکان که پیشتر عارضهای نادر محسوب میشد، از اواخر دهه ۱۹۸۰ تاکنون بیش از دو برابر شده است.
شدت بیماری MASLD میتواند متفاوت باشد. پزشکان زمانی تشخیص کبد چرب ساده (استئاتوز کبدی) را مطرح میکنند که چربی دستکم ۵ درصد از وزن کل کبد را تشکیل دهد. این وضعیت معمولاً پیشرفت نمیکند، علامتی ندارد و عملکرد کبد را مختل نمیسازد. اکثر افراد مبتلا به MASLD دچار نوع ساده کبد چرب هستند.
اما در حدود ۲۰ درصد موارد، MASLD به وضعیتی جدیتر به نام استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک تبدیل میشود. در این حالت، تجمع چربی اضافی باعث التهاب کبد میگردد. التهاب مزمن میتواند منجر به ایجاد بافت اسکار (زخم) در کبد، سیروز و در نهایت نارسایی کبد شود. در واقع، بیماری کبد چرب پیشرفته، مهمترین عامل برای نیاز افراد به پیوند کبد است.

علائم بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک (MASLD)
بیماری MASLD اغلب بیماری خاموش نامیده میشود، زیرا معمولاً علائم اندکی دارد یا اصلاً علائمی ایجاد نمیکند. پزشکان معمولاً زمانی متوجه شواهد این بیماری میشوند که برای بیماران در معرض خطر یا به دلایل پزشکی دیگر، آزمایشهای کبدی یا تصویربرداری از ناحیه شکم مانند سیتیاسکن یا سونوگرافی انجام میدهند.
در صورت بروز علائم MASLD، فرد ممکن است موارد زیر را تجربه کند:
- خستگی
- ضعف
- احساس ناراحتی در قسمت فوقانی و سمت راست شکم (محل قرارگیری کبد)
اما با پیشرفت بیماری و ابتلای فرد به سیروز کبدی، وضعیت ممکن است تغییر کند. در این شرایط، علائم میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کاهش اشتها
- حالت تهوع
- خستگی و ضعف شدید
- تورم دستها، پاها و ساق پا
- کاهش وزن بیدلیل
- احساس ناراحتی در محل قرارگیری کبد

آیا همه افراد مبتلا به چاقی دچار کبد چرب هستند؟
ابتلا به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک در صورت داشتن چاقی، امری قطعی و حتمی نیست؛ اما قطعاً خطر ابتلا به آن در شما بیشتر است. کارشناسان تخمین میزنند که ۷۵ درصد از افراد دارای اضافه وزن (با شاخص توده بدنی ۲۵ یا بالاتر) به MASLD مبتلا هستند. این رقم در میان افراد مبتلا به چاقی درجه ۳ (با شاخص توده بدنی ۴۰ یا بالاتر) به ۹۰ درصد میرسد.
هنوز مشخص نیست چرا برخی از افراد چاق به MASLD مبتلا میشوند و برخی دیگر خیر. همچنین کارشناسان دقیقاً نمیدانند چرا این بیماری در بسیاری از موارد بدون علامت و پایدار باقی میماند، اما در برخی دیگر به استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک پیشرفت میکند.
مانند بسیاری از بیماریهای دیگر و عوامل خطر آنها، ژنها احتمالاً در تعیین مسیر بیماری نقش دارند. در مورد MASLD، سابقه خانوادگی مشکلاتی نظیر دیابت یا کلسترول بالا ممکن است خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد. همچنین، قرار داشتن در دوران پس از یائسگی و داشتن تبار آسیایی نیز میتواند از عوامل افزایشدهنده خطر باشد. ابتلا به سایر بیماریها مانند دیابت نوع ۲، مقاومت به انسولین، کلسترول بالا ویا فشار خون بالا نیز میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
آیا ممکن است بدون داشتن چاقی، به کبد چرب مبتلا شد؟
۱۰ تا ۱۵ درصد از افراد مبتلا به MASLD، چاق یا دارای اضافه وزن نیستند و شاخص توده بدنی آنها کمتر از ۲۵ است.
این وضعیت که با عنوان کبد چرب در افراد لاغر (Lean MASLD) شناخته میشود، اغلب در افراد با تبار آسیایی دیده میشود. وضعیت سلامت افراد مبتلا به این نوع از بیماری در افراد لاغر، معمولاً وخیمتر از همتایان دارای اضافه وزن یا چاق آنهاست. این افراد در معرض خطر بیشتری برای مرگ ناشی از بیماریهای قلبی-عروقی قرار دارند و بیماری آنها سریعتر به مراحل پیشرفته بیماری کبدی میرسد.
چاقی چگونه بر خطر بیماری کبد چرب تأثیر میگذارد؟
اگر چاق هستید، خطر ابتلا به MASLD به طور قابل توجهی بیشتر است. همچنین شرایط دیگری وجود دارند که میتوانند خطر ابتلا به MASLD را افزایش دهند که بسیاری از آنها با چاقی مرتبط هستند:
- چربی اضافی در اطراف شکم (چربی احشایی)
- دیابت نوع ۲ یا پیش دیابت
- فشار خون بالا
- کلسترول بالا
- سابقه خانوادگی بیماری کبد چرب یا چاقی
- کمبود هورمون رشد
- سندرم تخمدان پلی کیستیک
- آپنه انسدادی خواب
- کم کاری تیروئید
- کم کاری غده هیپوفیز

سندرم متابولیک و کبد چرب
نامگذاری بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک (MASLD) به این دلیل است که افراد مبتلا به این عارضه، معمولاً دچار یک یا چند مشکل متابولیک هستند.
واژه متابولیک به این معناست که این مشکلات با سوختوساز (متابولیسم) بدن مرتبط هستند؛ فرآیندی که طی آن بدن مواد غذایی و نوشیدنیها را به انرژی تبدیل میکند. برای مثال، کبد با تجزیه مواد مغذی به اشکال سادهای که بدن قادر به استفاده از آنهاست، نقش کلیدی در فرآیند متابولیسم ایفا میکند.
وقتی چند عارضه متابولیک خاص بهطور همزمان بروز میکنند، متخصصان پزشکی این مجموعه از مشکلات را سندرم متابولیک مینامند. سندرم متابولیک خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، دیابت و سکته مغزی را افزایش میدهد و با بیماری MASLD نیز مرتبط است.
از زمان بیان این اصطلاح، متخصصان بر سر معیارهای دقیق تعریفکننده سندرم متابولیک اختلافنظر داشتهاند؛ اما بهطور کلی توافق بر این است که اگر فردی سه مورد یا بیشتر از شرایط زیر را داشته باشد، معیارهای سندرم متابولیک در مورد او صدق میکند:
- تجمع چربی بیشازحد در ناحیه شکم و کمر
- سطح بالای تریگلیسیرید در خون
- سطح پایین کلسترول HDL (کلسترول خوب)
- سطح بالای قند خون
- فشار خون بالا یا مصرف دارو برای کاهش فشار خون
آیا درمان چاقی به بهبود بیماری کبد چرب کمک میکند؟
در صورت ابتلا به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک، کاهش وزن میتواند میزان چربی کبد را کم کرده و حتی وضعیت بیماری را کاملاً معکوس کند. اگر بیماری شما به مرحله استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH) پیشرفت کرده باشد، با کاهش وزن میتوانید از شدت بیماری بکاهید و در صورت قرار داشتن در مراحل اولیه، حتی آسیبهای کبدی را ترمیم کنید.
بهطور اختصاصی داروهایی برای درمان MASLD و MASH در مراحل تحقیق و توسعه قرار دارند؛ با این حال، کاهش وزن همچنان بهترین و مؤثرترین روش برای درمان این عارضه محسوب میشود.

کبد چرب در افراد چاق؛ وقت آن است بیشتر مراقب کبدتان باشید
بیماری کبد چرب عارضهای است که در آن چربی در کبد انباشته میشود؛ این وضعیت زمانی رخ میدهد که کبد قادر نیست چربی را بهدرستی پردازش و دفع کند. عوامل متعددی خطر ابتلا به این بیماری را افزایش میدهند، اما اضافه وزن یا چاقی شایعترین آنهاست. ورزش منظم و پیروی از یک رژیم غذایی سالم و کنترلشده از نظر کالری، باید بخش اصلی برنامه درمانی شما باشد. در نهایت در صورت نیاز به کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره پزشکی و یا نیاز به تشخیص کبد چرب با آزمایش خون، میتوانید با کارشناسان ما در مرکز بادی چک تماس بگیرید.
سوالات متداول
در صورت ابتلا به کبد چرب، چه مقدار وزن باید کم کنم؟
هیچ هدف واحدی وجود ندارد که برای همه مناسب باشد. حتی کاهش وزن اندک نیز ممکن است فواید سلامتی به همراه داشته باشد، در حالی که کاهش وزن بیشتر میتواند منجر به بهبودهای بیشتر در وضعیت چربی کبد و سلامت متابولیک شود. یک متخصص بیماریهای کبدی یا تغذیه میتواند به تعیین هدفی واقعبینانه بر اساس شرایط فردی شما کمک کند.
آیا میتوان با تغییر سبک زندگی، کبد چرب را درمان کرد؟
برای بسیاری از افراد، تغییر سبک زندگی میتواند وضعیت کبد چرب را بهطور قابلتوجهی بهبود بخشد، بهویژه اگر این عارضه در مراحل اولیه تشخیص داده شود. اصلاح رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی، مدیریت وزن و کنترل بیماریهای مرتبط، همگی میتوانند به ارتقای سلامت کبد کمک کنند.
فرد مبتلا به چاقی چه زمانی باید از نظر ابتلا به کبد چرب معاینه شود؟
اگر علاوه بر چاقی، به دیابت، کلسترول بالا، فشار خون بالا، آنزیمهای کبدی غیرطبیعی یا سایر عوامل خطر متابولیک مبتلا هستید، ممکن است پزشک بررسی سلامت کبد را به شما توصیه کند. پیگیریهای پزشکی منظم میتواند به شناسایی زودهنگام مشکلات احتمالی کمک نماید.
منبع:


