کبد چرب در افراد لاغر؛ علائم، تشخیص و پیشگیری

بیماری کبد چرب که اکنون از نظر بالینی به عنوان MASLD (بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک) شناخته می‌شود، اغلب با چاقی مرتبط است و معمولاً تصور می‌شود که فقط افراد با BMI بالا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در حالی که چاقی یکی از بزرگترین عوامل خطر برای ابتلا به MASLD است، بسیاری از عوامل دیگر می‌توانند منجر به ابتلای یک فرد لاغر به بیماری کبد چرب شوند. این افراد اغلب دارای مشکلات زمینه‌ای مربوط به تجمع چربی احشایی، ژنتیک و متابولیسم هستند.

پژوهش­ها تخمین می‌زنند که ۷ تا ۲۰ درصد از موارد بیماری کبد چرب در بیمارانی با BMI طبیعی رخ می‌دهد. به همین دلیل، این مقاله به بررسی جامع بیماری کبد چرب در افراد لاغر می­پردازد و میزان خطر احتمالی را برجسته می‌کند.

چرا افراد لاغر به کبد چرب مبتلا می‌شوند؟

بیماری کبد چرب در افراد لاغر را می­توان وابسته به عوامل مختلفی دانست که مهم­ترین آنها به شرح زیر هستند:

چک آپ پزشکی؛ راهنمای جامع پیشگیری و درمان چاقی و کبد چرب

نویسنده/ناشر: پروفسور مؤید علویان تعداد صفحه: ۱۲۸ صفحه

550,000 تومان

خرید کتاب

شاخص توده بدنی طبیعی با چربی احشایی بالا

بیماری کبد چرب به عنوان تجمع چربی بیش از ۵٪ در کبد تعریف می‌شود. چربی که در اندام‌ها تجمع می‌یابد با چربی ذخیره شده در زیر پوست متفاوت است. وقتی اکثر مردم در مورد چربی بدن فکر می‌کنند، چربی زیر جلدی را تصور می‌کنند که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است. چربی زیر جلدی اغلب توجه بیشتری نسبت به چربی احشایی به خود جلب می‌کند. با این حال، چربی احشایی در اطراف و داخل اندام‌های داخلی، از جمله کبد تجمع می‌یابد و برای سلامت کلی مضرتر است.

در حالی که اغلب بین چربی زیر جلدی و احشایی همبستگی وجود دارد، برخی از افراد ممکن است با حداقل چربی قابل مشاهده، لاغر به نظر برسند اما همچنان تجمع چربی اضافی در اطراف اندام‌های خود داشته باشند. این چربی احشایی باعث التهاب، مقاومت به انسولین و ذخیره چربی در کبد می‌شود و خطر ابتلا به بیماری کبد چرب را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

چگونه بفهمم که چربی احشایی دارم؟

امروزه تشخیص میزان چربی احشایی جهت تشخیص کبد چرب در افراد لاغر بسیار آسان است. فناوری‌هایی مانند فیبرو اسکن، InBody یا اسکن DEXA همگی آزمایش‌های غیرتهاجمی هستند که می‌توانند بینشی در مورد ترکیب بدن و سلامت کبد ارائه دهند.

افراد لاغر با استعداد ژنتیکی

دو فرد با سبک زندگی مشابه ممکن است به دلیل ژنتیک، خطرات متفاوتی برای ابتلا به بیماری کبد چرب داشته باشند. ژنتیک نقش مهمی ایفا می‌کند، به خصوص در افراد لاغر. در حالی که همه ژن‌های دخیل در MASLD شناخته نشده‌اند، چندین ژن به شدت با افزایش خطر مرتبط بوده‌اند که عبارت هستند از:

• PNPLA3
• TM6SF2
• MOBAT7

همه افراد این ژن‌ها را دارند، اما برخی دارای انواع جهش‌هایی هستند که توانایی کبد در پردازش چربی را مختل می‌کند و خطر بیماری را صرف نظر از وزن بدن یا BMI افزایش می‌دهد.

چگونه بفهمم که جهش این ژن­ها را دارم؟

آزمایش ژنتیک می‌تواند این گونه‌ها را شناسایی کند، اما ممکن است پرهزینه باشد. اولین قدم، بررسی سابقه خانوادگی شما است. اگر بیماری کبد چرب در هر دو طرف خانواده شما وجود داشته باشد، ممکن است خطر شما افزایش یابد، حتی اگر BMI شما طبیعی باشد. این جهش‌های ژنتیکی در قومیت‌های خاصی از جمله آسیایی‌ها، جزایر اقیانوس آرام و افراد اسپانیایی تبار نیز شایع‌تر است.

افراد لاغر با اختلال عملکرد متابولیک

به عنوان دیگر علت ابتلا به کبد چرب در افراد لاغر می­توان به اختلالات متابولیک اشاره کرد. اختلال عملکرد متابولیک می‌تواند در هر فرد با هر وزنی رخ دهد. حتی افراد لاغر نیز ممکن است مقاومت به انسولین، کلسترول بالا یا دیابت نوع ۲ را تجربه کنند. یک فرد لاغر مبتلا به دیابت نوع ۲ و مقاومت به انسولین در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری کبد چرب است.

چگونه بفهمم که به اختلال عملکرد متابولیک دچار هستم؟

یک راه ساده برای ارزیابی خطر متابولیک، آزمایش HbA1c است که میانگین سطح گلوکز خون را در یک دوره سه ماهه اندازه‌گیری می‌کند.

• HbA1c < ۵.۷: بدون افزایش خطر ابتلا به بیماری کبد چرب
• ۷ < HbA1c < ۶.۴: افزایش خطر ابتلا به بیماری کبد چرب
• HbA1c > ۶.۵: بیشترین افزایش خطر ابتلا به بیماری کبد چرب

کاهش خطر ابتلا به بیماری کبد چرب در افراد لاغر

افراد لاغر با BMI طبیعی اغلب هنگام غربالگری بیماری کبد چرب نادیده گرفته می‌شوند. برای این افراد، اتخاذ یک سبک زندگی محافظتی، کلیدی است. این، شامل انجام ورزش منظم برای حفظ توده عضلانی است که به مبارزه با چربی احشایی و مقاومت به انسولین کمک می‌کند.

همچنین پیروی از یک الگوی غذایی سالم و رژیم غذایی برای کبد چرب الزامی است. رژیم غذایی که بر مصرف پروتئین‌های بدون چربی، چربی‌های سالم، سبزیجات، میوه‌ها، غذاهای کامل و کربوهیدرات‌های با حداقل فرآوری تأکید داشته باشد. ترکیب یک رژیم غذایی متعادل با ورزش مداوم، همچنان یکی از قدرتمندترین ابزارها برای پیشگیری و مدیریت بیماری کبد چرب است.

توصیه‌های بالینی برای مدیریت کبد چرب در افراد لاغر

اگرچه افراد لاغر در معرض خطر کم­تر ابتلا به بیماری کبد چرب قرار دارند اما این بیماری همچنان می‌تواند در افرادی با وزن طبیعی بدن رخ دهد. توصیه‌های زیر، خلاصه‌ای از رویکردهای بالینی برای تشخیص، مدیریت و علت کبد چرب در افراد لاغر هستند:

• شدت فیبروز کبد باید در زمان تشخیص ارزیابی شود تا بیمارانی که ممکن است از قبل فیبروز یا سیروز پیشرفته داشته و نیازمند پیگیری دقیق‌تر هستند، شناسایی شوند.
• غربالگری روتین برای کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) در افراد لاغر الزامی نیست با این حال، غربالگری ممکن است برای بزرگسالان بالای ۴۰ سال مبتلا به دیابت نوع ۲ مناسب باشد، حتی اگر BMI طبیعی داشته باشند.
• قبل از تأیید تشخیص، لازم است تا مصرف الکل، مصرف داروهای خاص و اختلالات متابولیک یا ژنتیکی بررسی شوند.
• اصلاح سبک زندگی همچنان سنگ بنای درمان کبد چرب در افراد لاغر است. فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی سالم و محدود کردن نوشیدنی‌های شیرین‌شده با قند مصنوعی می‌تواند سلامت کبد را بهبود بخشد. حتی کاهش متوسط ۳ تا ۵ درصدی وزن بدن ممکن است مزایای بالینی معناداری را به همراه داشته باشد.
• هر بیمار مبتلا به کبد چرب که اضافه وزن ندارد، باید از نظر اختلالات متابولیک شایع، از جمله دیابت نوع ۲، دیس لیپیدمی و فشار خون بالا ارزیابی شود، زیرا این بیماری‌ها اغلب با هم ارتباط دارند و ممکن است پیشرفت بیماری را تسریع کنند.
• بیماران لاغر مبتلا به کبد چرب غیرالکلی که به سیروز مبتلا شده‌اند، باید هر شش ماه یکبار پایش سرطان کبد را انجام دهند، که معمولاً با سونوگرافی شکم انجام می‌شود.

قبل از پیشرفت بیماری، کبد چرب را کنترل کنید

لاغر بودن لزوماً به معنای سالم بودن کبد شما نیست. از آنجا که بیماری کبد چرب اغلب به صورت خاموش و بدون علائم هشدار دهنده آشکار ایجاد می‌شود، ارزیابی به موقع برای جلوگیری از آسیب طولانی مدت کبد ضروری است.

اگر در آزمایش‌های کبدی خود ناهنجاری‌های مداوم و عوامل خطر متابولیک دارید یا صرفاً می‌خواهید سلامت کبد خود را ارزیابی کنید، مراجعه به یک مرکز پایش سلامت حرفه‌ای بهترین گام است. در مرکز بادی چک، متخصصان ما ارزیابی‌های جامع و برنامه‌های درمانی شخصی‌سازی شده‌ای را به همراه تشخیص کبد چرب با آزمایش خون ارائه می‌دهند که برای شناسایی علل اساسی کبد چرب طراحی شده‌اند و به بیماران کمک می‌کنند تا سلامت طولانی مدت کبد را بازیابی کنند. مداخله زودهنگام می‌تواند صرف نظر از وزن بدن شما، تفاوت معناداری ایجاد کند.

سوالات متداول

علائم کبد چرب در افراد لاغر چیست؟

بیماری کبد چرب در افراد لاغر اغلب علائم قابل توجهی ایجاد نمی‌کند، به خصوص در مراحل اولیه. وقتی علائم بروز می‌کنند، ممکن است شامل خستگی مداوم، ناراحتی یا درد در سمت راست قسمت بالای شکم، ضعف بدون دلیل یا افزایش خفیف آنزیم‌های کبدی باشد که در آزمایش‌های معمول خون تشخیص داده می‌شوند. در بسیاری از موارد، این بیماری به طور اتفاقی در طول سونوگرافی یا سایر معاینات تصویربرداری کشف می‌شود.

افراد مبتلا به کبد چرب باید از چه غذاهایی اجتناب کنند؟

محدود کردن مصرف نوشیدنی‌های شیرین، غذاهای فرآوری شده، کربوهیدرات‌های تصفیه شده و الکل بیش از حد می‌تواند به کاهش چربی کبد و بهبود سلامت متابولیک کمک کند.

چه کسانی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به کبد چرب هستند؟

افرادی که دیابت نوع ۲، کلسترول بالا، فشار خون بالا، سابقه خانوادگی بیماری کبدی یا عوامل ژنتیکی خاصی دارند، حتی اگر وزن طبیعی داشته باشند، ممکن است خطر بیشتری برای ابتلا به کبد چرب غیرالکلی داشته باشند.

آیا ورزش می‌تواند کبد چرب را بهبود بخشد؟

بله. فعالیت بدنی منظم می‌تواند به کاهش چربی کبد، بهبود حساسیت به انسولین و پشتیبانی از عملکرد بهتر کبد، حتی زمانی که کاهش وزن قابل توجهی رخ نمی‌دهد، کمک کند.

آیا الکل می‌تواند باعث کبد چرب در افراد لاغر شود؟

بله. مصرف بیش از حد الکل می‌تواند صرف نظر از وزن بدن فرد، به تجمع چربی در کبد بینجامد. پزشکان باید هنگام ارزیابی هر نوع بیماری کبد چرب، میزان مصرف الکل را ارزیابی کنند.

آیا کبد چرب در افراد لاغر خطرناک است؟

بله، می‌تواند خطرناک باشد. در صورت عدم درمان، کبد چرب ممکن است در برخی از بیماران به فیبروز کبدی، سیروز یا حتی سرطان کبد تبدیل شود.

منابع:

mycms.health

gastro.org