آزمایش RBC؛ راهنمای کامل آزمایش شمارش گلبول قرمز خون

گلبول‌های قرمز خون از مهم‌ترین سلول‌های بدن هستند که وظیفه انتقال اکسیژن از ریه‌ها به بافت‌ها و اندام‌های مختلف را بر عهده دارند. هرگونه تغییر در تعداد این سلول‌ها می‌تواند نشانه‌ای از وجود مشکلات مختلف در بدن باشد. به همین دلیل پزشکان برای بررسی وضعیت سلامت خون و ارزیابی عملکرد سیستم اکسیژن‌رسانی بدن، آزمایش RBC را تجویز می‌کنند. در این مقاله به طور کامل بررسی می‌کنیم که آزمایش RBC چیست، چه زمانی انجام می‌شود، میزان نرمال آن چقدر است، بالا یا پایین بودن آن چه معنایی دارد و چگونه باید نتایج این آزمایش را تفسیر کرد.

آزمایش RBC چیست؟

برای تمامی افراد در طول زندگی انجام آزمایش چکاپ کامل بدن همواره توصیه می‌شود، یکی از بخش‌های مهم این آزمایش، RBC می‌باشد. آزمایش RBC یا Red Blood Cell  یکی از آزمایش‌های رایج خون است که تعداد گلبول‌های قرمز موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند. تشخیص بیماری‌هایی مثل کم‌خونی، پلی سیتمی و مشکلات کلیوی به واسطه‌ی این آزمایش انجام می‌شود. تعداد RBC معمولا به صورت میلیون سلول در هر میکرولیتر خون (Million cells/µL) گزارش می‌شود. پزشکان با بررسی این شاخص در کنار سایر پارامترهای خونی می‌توانند اطلاعاتی درباره وضعیت اکسیژن‌رسانی بدن، سلامت مغز استخوان و احتمال وجود برخی بیماری‌ها به دست آورند.

تفسیر آزمایش RBC به چه صورت است؟

تفسیر آزمایش RBC یا همان آزمایش شمارش گلبول قرمز خون تنها بر اساس بالا یا پایین بودن عدد گلبول‌های قرمز انجام نمی‌شود. پزشک برای ارزیابی دقیق وضعیت فرد، سایر شاخص‌های آزمایش خون مانند هموگلوبین (Hb)، هماتوکریت (HCT)، MCV  و MCH را نیز بررسی می‌کند.

میزان نرمال rbc در خون

چه کسانی باید آزمایش RBC بدهند؟

آزمایش شمارش گلبول قرمز در شرایط مختلفی توسط پزشک تجویز می‌شود. افراد دارای علائم کم‌خونی (خستگی مداوم، ضعف جسمانی، سرگیجه و رنگ‌پریدگی)، نارسایی کلیه، بیماری‌های کبدی، بیماری‌های خودایمنی، سرطان، زنان باردار، افراد تحت شیمی درمانی و انجام چکاپ‌های دوره‌ای مواردی هستند که در آن‌ها به آزمایش RBC نیاز است.

دلایل بالا بودن RBC در خون

بالا بودن تعداد گلبول‌های قرمز که به آن اریتروسیتوز نیز گفته می‌شود، می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود.

کم‌آبی بدن

یکی از شایع‌ترین دلایل افزایش RBC کم‌آبی بدن است. در این شرایط حجم مایع خون کاهش یافته و تعداد گلبول‌های قرمز نسبت به حجم خون بیشتر دیده می‌شود.

زندگی در ارتفاعات

افرادی که در مناطق مرتفع زندگی می‌کنند، به دلیل کاهش اکسیژن هوا معمولا RBC بالاتری دارند.

مصرف سیگار

سیگار کشیدن باعث کاهش اکسیژن‌رسانی مناسب به بدن می‌شود و در نتیجه مغز استخوان برای جبران این وضعیت گلبول قرمز بیشتری تولید می‌کند.

طبق گفته thebloodproject

Smoking-related polycythemia reflects two concurrent mechanisms: increased red cell volume and reduced plasma volume. Carbon monoxide exposure reduces effective oxygen-carrying capacity and shifts the hemoglobin–oxygen dissociation curve to the left, impairing oxygen delivery to tissues and stimulating erythropoiesis.

مونوکسید کربن موجود در دود سیگار با اتصال قوی به هموگلوبین و تشکیل کربوکسی‌هموگلوبین، ظرفیت موثر خون برای حمل اکسیژن را کاهش می‌دهد. این اختلال در تحویل اکسیژن باعث ایجاد هیپوکسی نسبی بافتی شده و با تحریک ترشح اریتروپویتین، فرایند اریتروپوئز را افزایش می‌دهد. همزمان، کاهش حجم پلاسما نیز با افزایش غلظت ظاهری گلبول‌های قرمز، به بروز و تشدید پلی‌سیتمی کمک می‌کند.

بیماری‌های ریوی

در برخی بیماری‌های مزمن ریوی مثل COPD، آمفیزم و فیبروز ریوی احتمال افزایش تعداد گلبول‌های قرمز وجود دارد.

بیماری‌های قلبی

برخی بیماری‌های قلبی مادرزادی یا مزمن می‌توانند باعث کاهش اکسیژن‌رسانی و در نتیجه افزایش RBC شوند.

پلی‌سیتمی ورا

این بیماری نوعی اختلال مغز استخوان است که در آن تولید گلبول‌های قرمز بیش از حد طبیعی انجام می‌شود.

نشانه‌های بالا بودن RBC

افزایش تعداد گلبول‌های قرمز همیشه با علائم مشخص همراه نیست، اما در برخی افراد می‌تواند باعث بروز علائم زیر شود:

1. سردرد
2. سرگیجه
3. تاری دید
4. قرمزی صورت
5. خارش پوست
6. فشار خون بالا
7. درد مفاصل
8. احساس خستگی
9. تنگی نفس

دلایل پایین بودن RBC در خون

Rbc پایین نیز دلایلی دارد که از آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

کمبود ویتامین B12 و فولات

کمبود این ویتامین‌ها می‌تواند تولید گلبول‌های قرمز را مختل کند.

خونریزی

خونریزی‌های شدید یا مزمن می‌توانند باعث کاهش RBC شوند.

بیماری‌های کلیوی

کلیه‌ها هورمونی به نام اریتروپویتین تولید می‌کنند که تولید گلبول‌های قرمز را تحریک می‌کند. بیماری‌های کلیوی می‌توانند این فرآیند را دچار مشکل می‌کند.

طبق گفته niddk

When your kidneys are damaged, they produce less erythropoietin (EPO), a hormone that signals your bone marrow—the spongy tissue inside most of your bones—to make red blood cells. With less EPO, your body makes fewer red blood cells, and less oxygen is delivered to your organs and tissues.

وقتی کلیه‌های شما آسیب می‌بینند، اریتروپویتین (EPO) کم‌تری تولید می‌کنند، با کمک این هورمون گلبول‌های قرمز خون بیشتری می‌سازند، در نتیجه با EPO کم‌تر، بدن شما گلبول‌های قرمز کم‌تری تولید می‌کند و اکسیژن کم‌تری به اندام‌ها و بافت‌های شما می‌رسد.

بیماری‌های مغز استخوان

برخی بیماری‌ها مستقیما بر تولید سلول‌های خونی اثر می‌گذارند و باعث کاهش RBC می‌شوند.

برخی سرطان‌ها

بعضی سرطان‌ها یا درمان‌های مرتبط با آن‌ها می‌توانند باعث کاهش تعداد گلبول‌های قرمز شوند.

نشانه‌های پایین بودن RBC در خون

خستگی و ضعف مداوم، تنگی نفس، سرگیجه و احساس سبکی سر، رنگ‌پریدگی پوست، افزایش ضربان قلب، سردردهای مکرر، سردی دست و پا، کاهش تمرکز و افت عملکرد ذهنی و شکنندگی ناخن‌ها از نشانه‌های پایین بودن RBC می‌باشد.

عوامل موثر روی نتیجه آزمایش RBC

نتیجه آزمایش RBC همیشه به تنهایی نشان‌دهنده وجود یک بیماری نیست. عوامل مختلفی می‌توانند تعداد گلبول‌های قرمز خون را به ‌طور موقت یا دائمی افزایش یا کاهش دهند و بر نتیجه آزمایش تاثیر بگذارند. این عوامل عبارتند از:

1. کم‌آبی بدن
2. زندگی در ارتفاعات
3. مصرف سیگار
4. بارداری
5. فعالیت بدنی شدید
6. داروهای هورمونی، استروئیدها، داروهای شیمی‌درمانی، داروهای درمان بیماری‌های کلیوی و برخی مکمل‌ها
7. بیماری‌های کلیوی، مشکلات مغز استخوان، بیماری‌های قلبی، اختلالات ریوی و برخی بیماری‌های التهابی
8. خونریزی‌های شدید یا اهدای خون در روزها و هفته‌های قبل از آزمایش
9. کمبود آهن، ویتامین B12 و اسید فولیک
10. استرس شدید، کم‌خوابی، تب و عفونت‌های حاد

RBC در آزمایش ادرار

وجود گلبول‌های قرمز خون در ادرار که با نام هماچوری (Hematuria) شناخته می‌شود، یکی از مواردی است که در آزمایش ادرار مورد بررسی قرار می‌گیرد. در حالت طبیعی ممکن است تعداد بسیار کمی گلبول قرمز در ادرار دیده شود، اما افزایش این مقدار می‌تواند نشانه‌ای از وجود مشکل در کلیه‌ها، مجاری ادراری، مثانه یا سایر بخش‌های دستگاه ادراری باشد. البته مشاهده RBC  در ادرار همیشه به معنای بیماری نیست، گاهی عواملی مانند خونریزی هنگام جمع‌آوری نمونه، انجام آزمایش در دوران قاعدگی یا ورزش شدید قبل از نمونه‌گیری می‌توانند باعث ورود مقدار کمی خون به ادرار شوند و نتیجه آزمایش را تحت تاثیر قرار دهند.

یکی از اولین نشانه‌های افزایش گلبول‌های قرمز در ادرار، تغییر رنگ آن به صورتی، قرمز یا قهوه‌ای است، اما در بسیاری از موارد مقدار خون به‌قدری کم است که با چشم قابل مشاهده نیست و تنها از طریق آزمایش مشخص می‌شود. پزشک معمولا زمانی آزمایش RBC در ادرار را تجویز می‌کند که فرد علائمی مانند سوزش یا درد هنگام ادرار، تکرر ادرار، احساس نیاز فوری به دفع ادرار، درد در ناحیه کمر یا پهلو، درد شکم، تورم مچ و ساق پا یا تغییر رنگ ادرار را تجربه کند. بررسی این شاخص می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کلیوی و بیماری‌های دستگاه ادراری کمک کرده و مسیر درمان را برای پزشک مشخص کند.

ارتباط RCB با سرطان خون چیست؟

تعداد گلبول‌های قرمز خون می‌تواند در برخی از انواع سرطان‌های خونی دچار تغییر شود. البته بالا یا پایین بودن RBC به تنهایی به معنای ابتلا به سرطان خون نیست، اما ممکن است یکی از نشانه‌هایی باشد که پزشک را به انجام بررسی‌های بیشتر هدایت کند.

در برخی بیماری‌های خونی مانند لوسمی، سلول‌های غیرطبیعی در مغز استخوان رشد می‌کنند و فضای تولید سلول‌های سالم خون را اشغال می‌کنند. در نتیجه تولید گلبول‌های قرمز کاهش یافته و فرد دچار کم‌خونی می‌شود. همچنین در بیماری‌هایی مانند میلوم مولتیپل یا برخی اختلالات مغز استخوان نیز ممکن است تعداد RBC کاهش پیدا کند.

نحوه انجام آزمایش RBC چگونه است؟

در بیشتر موارد، آزمایش RBC به آمادگی خاصی نیاز ندارد و فرد می‌تواند در هر ساعت از شبانه‌روز آن را انجام دهد. با این حال، اگر این آزمایش همراه با سایر آزمایش‌های خون مانند قند خون یا چربی خون درخواست شده باشد، ممکن است پزشک ناشتا بودن را توصیه کند. به همین دلیل بهتر است پیش از مراجعه، دستورالعمل‌های پزشک یا آزمایشگاه را بررسی کنید.

پس از نمونه‌گیری، خون توسط دستگاه‌های پیشرفته آزمایشگاهی مورد آنالیز قرار می‌گیرد و تعداد گلبول‌های قرمز موجود در هر میکرولیتر خون اندازه‌گیری می‌شود. علاوه بر تعداد RBC، شاخص‌های دیگری مانند هموگلوبین (Hb)، هماتوکریت (HCT)، MCV، MCH و MCHC نیز در گزارش آزمایش ثبت می‌شوند تا پزشک بتواند وضعیت سلامت خون را دقیق‌تر ارزیابی کند.

برای افزایش دقت نتایج، توصیه می‌شود پیش از انجام آزمایش از ورزش‌های سنگین، مصرف الکل، کم‌آبی بدن و استرس شدید خودداری کرده و در صورت مصرف هرگونه دارو یا مکمل، پزشک یا مسئول آزمایشگاه را در جریان قرار دهید.

تفاوت آزمایش RBC با HCT چیست؟

همانطور که گفته شد آزمایش RBC برای بررسی تعداد دقیق گلبول‌های قرمز کاربرد دارد ولی  آزمایش HCT مقدار خونی که توسط گلبول‌های قرمز اشغال شده را اندازه‌گیری می‌کند.

سخن پایانی

در این بخش سعی شد تا این مورد کهRBC  در آزمایش خون چیست؟ مورد بررسی قرار گیرد. اگر قصد انجام آزمایش RBC یا سایر آزمایش‌های خون را دارید، می‌توانید از خدمات بادی چک استفاده کنید. بادی چک امکان انجام آزمایش خون در منزل را با رعایت کامل استانداردهای نمونه‌گیری فراهم کرده و بدون دریافت هزینه ایاب‌وذهاب، نمونه‌گیری را در محل مورد نظر شما انجام می‌دهد. به این ترتیب بدون نیاز به مراجعه حضوری و صرف زمان در ترافیک یا صف‌های آزمایشگاه، می‌توانید آزمایش‌های خود را در کوتاه‌ترین زمان انجام داده و نتایج را به‌صورت آنلاین دریافت کنید.

سوالات متداول

آیا برای انجام آزمایش RBC باید ناشتا بود؟

خیر، آزمایش RBC به تنهایی نیازی به ناشتا بودن ندارد. با این حال اگر همراه با آزمایش‌های دیگری مانند قند خون یا چربی خون تجویز شده باشد، ممکن است پزشک ناشتا بودن را توصیه کند.

چرا مقدار RBC در مردان بیشتر از زنان است؟

تفاوت میزان RBC در مردان و زنان تا حد زیادی به تفاوت‌های هورمونی مرتبط است. هورمون تستوسترون در مردان باعث تحریک بیشتر مغز استخوان برای تولید گلبول‌های قرمز می‌شود، به همین دلیل معمولا تعداد RBC در مردان کمی بیشتر از زنان است. همچنین در دوران بارداری ممکن است تعداد گلبول‌های قرمز به طور نسبی کاهش یابد. این مسئله بیشتر به دلیل افزایش حجم پلاسما در خون رخ می‌دهد و در بسیاری از موارد طبیعی محسوب می‌شود.

منبع:

medlineplus.gov

clevelandclinic.org