آزمایش HCT چیست؟ راهنمای کامل
- author author
آزمایش HCT تستی است که پزشک با مشاهده برخی علائم، برای بیمار تجویز میکند. نتایج این تست میتوانند اطلاعات مفیدی درباره سلامت بخشهای مختلف بدن او بدهند. اما این علائم چه مواردی هستند و نتیجه آزمایش غلظت خون چه اطلاعاتی درباره بدن به ما میدهد؟ در این محتوا به بررسی هماتوکریت یا HCT در آزمایش خون و تمامی عوامل مربوط به آن میپردازیم. با ما همراه باشید.
HCT در آزمایش خون چیست؟
مخفف کلمه Hematocrit و به معنای هماتوکریت است و در آزمایش خون درصدی از حجم خون شما را نشان میدهد که از گلبولهای قرمز تشکیل شده است. برای درک بهتر، یک لوله آزمایش را تصور کنید که از خون شما پر شده است. وقتی این لوله در دستگاه سانتریفیوژ با سرعت بالا میچرخد، اجزای خون بر اساس وزنشان از هم جدا میشوند. گلبولهای قرمز که سنگینتر هستند، در ته لوله جمع میشوند. سپس یک لایه نازک از گلبولهای سفید و پلاکتها روی آن قرار میگیرند و در نهایت، پلاسمای مایع در بالای لوله باقی میماند. تست هماتوکریت در واقع درصد گلبولهای قرمز نسبت به کل خون است.
میزان نرمال HCT در مردان و زنان و کودکان
یکی از رایجترین سوالات پس از انجام آزمایش HCT، بررسی میزان نرمال HCT در مردان، زنان، کودکان و نوزادان است. اما پاسخ به این سوال یک عدد ثابت نیست، چراکه محدوده طبیعی هماتوکریت به عوامل مختلفی مانند سن، جنسیت و حتی شرایط فیزیولوژیکی مانند بارداری بستگی دارد. به طور کلی، مقادیر نرمال برای افراد مختلف را در یک جدول گرد آوردهایم.
|
جنسیت |
سن |
درصد هماتوکریت |
|
زن |
12 سال به بالا | 36 تا 48 درصد |
| مرد | 12 تا 18 سال |
37 تا 49 درصد |
|
مرد |
18 سال به بالا | 41 تا 50 درصد |
| کودکان | 2 تا 6 سال |
34 تا 40 درصد |
|
کودکان |
6 تا 12 سال | 35 تا 45 درصد |
|
نوزادان |
0 تا 3 روز |
45 تا 67 درصد |
| نوزادان | 3 روز تا 1 هفته |
42 تا 66 درصد |
|
نوزادان |
1 تا 2 هفته | 39 تا 63 درصد |
|
نوزادان |
2 هفته تا 2 ماه |
31 تا 55 درصد |
| نوزادان | 1 تا 2 ماه |
28 تا 42 درصد |
|
نوزادان |
2 تا 6 ماه | 29 تا 41 درصد |
| نوزادان | 6 ماه تا 2 سال |
33 تا 39 درصد |
تفسیر جواب تست هماتوکریت با توجه به این جدول انجام میشود. البته شرایط بدن مانند بارداری بر این اطلاعات تاثیر میگذارند. در شرایط بارداری به دلیل افزایش مایعات داخل بدن، عدد تست هماتوکریت کاهش مییابد.
هدف از انجام آزمایش HCT چیست؛ چرا پزشک این آزمایش را تجویز میکند؟
آزمایش غلظت خون در بسیاری از موارد کاربرد دارد. در این بخش به بررسی هدف از انجام این آزمایش و بررسی تفسیر آزمایش میپردازیم.
- چکاپ روتین سالانه: در این حالت، پزشک با یک نگاه کلی به نتیجه این آزمایش، از سلامت عمومی و عملکرد صحیح مغز استخوان در تولید سلولهای خونی اطمینان حاصل میکند.
- خستگی مفرط، ضعف، رنگپریدگی، سرگیجه یا تنگی نفس: در این حالت پزشک به کمخونی (آنمی) مشکوک میشود و برای تایید یا رد آن، آزمایش HCT را تجویز میکند.
- سردردهای مکرر، گر گرفتگی یا داغ شدن، اختلالات بینایی، خارش پوستی یا سوزش کف پا: در این حالت پزشک آزمایش غلظت خون را توصیه میکند. بالا بودن HCT میتواند نشانهای از پرکاری مغز استخوان در تولید گلبول قرمز (پلیسیتمی) یا کاهش حجم پلاسمای خون به دلیل کمآبی بدن باشد.
- بررسی پاسخ بدن بیمار به درمان در بیماریهای خونی: آزمایش HCT برای بررسی میزان خونریزی داخلی، ارزیابی وضعیت بیماران مبتلا به بیماریهای کلیوی یا ریوی و همچنین بررسی کمبودهای تغذیهای مانند آهن، ویتامین B12، فولات و پاسخ بدن افراد بیمار به درمان کاربرد دارد.
به طور کلی بررسی تفسیر آزمایش هماتوکریت میتواند بسیاری از مشکلات بدن را نمایان و بسیاری از نگرانیها را برطرف کند.
علائم غلظت خون بالا؛ از کجا بفهمیم HCT ما بالاست؟
هر فردی قبل از این که برای این آزمایش اقدام کند، نشانههایی را در خود میبیند که هشدار چک کردن غلظت خون هستند. در این بخش به بررسی علائم غلظت خون بالا میپردازیم.
- سر درد و سرگیجه: یکی از بارزترین نشانهها، سردردهای مبهم و احساس سبکی سر یا منگی است.
- اختلالات بینایی: تاری دید، دوبینی یا مشاهده نقاط کور در میدان دید میتواند ناشی از افزایش غلظت خون و تاثیر آن بر عروق ریز چشم باشد. در این موارد بررسی غلظت خون بسیار مهم است.
- خارش پوستی: به ویژه پس از حمام یا دوش آب گرم، که به دلیل ترشح هیستامین از گلبولهای قرمز اضافی است.
- گر گرفتگی و قرمزی پوست: مخصوصا در صورت، کف دستها و کف پاها که ناشی از افزایش جریان خون و تجمع گلبولها در عروق سطحی است.
- تنگی نفس: به خصوص در هنگام فعالیت، به دلیل افزایش ویسکوزیته (چسبندگی) خون و کاهش سرعت جریان آن افزایش پیدا میکند.
- سوزش کف پا: یکی از علائم آزاردهنده که هشدار بررسی حجم گلبولهای قرمز در خون را میدهند.
- افزایش فشار خون: به دلیل مقاومتی که خون غلیظ در برابر جریان یافتن خون ایجاد میکند.
- خونریزیهای غیرعادی: مانند خونریزی از لثه، بینی یا کبودیهای بیدلیل ممکن است نشانه غلظت خون باشند.
البته این علائم میتوانند دلایل دیگری نیز داشته باشند و وجود آنها به تنهایی به معنی غلظت خون نیست. برای تشخیص قطعی، انجام آزمایش غلظت خون توصیه میشود.
علت پایین بودن hct در آزمایش خون
اصلیترین علل پایین بودن hct در آزمایش خون شامل این موارد میشوند:
- کمخونی (آنمی)
- فقر آهن
- کمبود ویتامین
- وجود بیماری مزمن
- اختلال آپلاستیک
- همولیتیک
- خونریزی
- بیماریهای مغز استخوان
- ازدیاد حجم پلاسما
- سیروز کبدی
- کمکاری تیروئید
خطرات نتایج آزمایش هماتوکریت
میزان هماتوکریت، چه بالا و چه پایین، میتواند نشانهای از برهم خوردن تعادل میزان غلظت خون باشد. بیتوجهی به این موارد میتواند خطراتی را برای سلامتی به دنبال داشته باشد که در این بخش به بررسی آنها میپردازیم.
خطرات هماتوکریت بالا
- افزایش خطر لخته شدن خون (ترومبوز)
- سکته قلبی و مغزی
- فشار خون بالا
- اریتروسیتوز
- بیماری شدید مزمن انسدادی ریه
- وجود بیماری مادرزادی قلب
- ریزش مو
- سوزش کف پا
- سقط جنین
خطرات هماتوکریت پایین
- بیماری کلیوی
- سیروز و التهاب شدید کبد
- هموگلوبینوپاتی
- بزرگ شدن طحال
- روماتوئید
- انواع سرطان
- نئوپلازی
- مولتیپل میلوما
- بیماری های مغز استخوان
- خونریزی داخلی
- کم شدن میزان اکسیژن اندامها
- افزایش خطر عوارض بارداری
- کاهش شدید کیفیت زندگی
- خستگی مفرط و ضعف
- سرگیجه و تنگی نفس
درمان غلظت خون بالا
درمان غلظت خون بالا با روشهای مختلفی انجام میشود که در این بخش به بررسی آنها میپردازیم.
- فصد خون با روش فلبوتومی
- داروهای کاهنده تعداد گلبول قرمز
- داروهای قلب و عروق
- تجویز آسپرین با دوز پایین
- ایجاد تغییرات در سبک زندگی مانند خودداری از مصرف دخانیات و افزایش تحرک بدنی
نکات قبل از نمونهگیری
برای انجام آزمایش HCT نیازی به ناشتایی نیست، مگر این که پزشک تستهای دیگری را نیز برای شما نوشته باشد. با استفاده از خدمات مرکز بادی چک، شما میتوانید کلیه خدمات آزمایشگاهی خود را در منزل و بدون هیچ دردسری انجام دهید. تنها کافی است با ما تماس بگیرید تا آزمایش خون و تفسیر آن را به سادهترین شیوه انجام دهید.
جمعبندی
HCT یا هماتوکریت، درصد گلبولهای قرمز خون را نشان میدهد و یک فاکتور کلیدی در آزمایش شمارش کامل خون (CBC) محسوب میشود. محدوده نرمال آن در افراد و رنجهای سنی مختلف فرق میکند و هر کس با توجه به شرایط جسمی خود باید آن را بررسی کند. بالا بودن غلظت خون میتواند ناشی از عوامل سادهای مانند کمآبی بدن یا زندگی در ارتفاع بالا یا نشانهای از بیماریهایی مانند پلیسیتمی ورا، مشکلات ریوی یا قلبی باشد. اما کم بودن مقدار HCT معمولاً نشاندهنده انواع مختلف کمخونی (آنمی) است.
سوالات متداول
تفاوت هماتوکریت (HCT) و هموگلوبین (Hgb) چیست؟
هموگلوبین یک پروتئین درون گلبول قرمز است که به آن رنگ قرمز میدهد و وظیفه حمل اکسیژن را بر عهده دارد. هماتوکریت حجم یا فضایی را نشان میدهد که این گلبولهای قرمز در خون اشغال کردهاند. به بیان ساده، هموگلوبین کیفیت گلبولها را میسنجد و هماتوکریت کمیت آنها را.
آیا میتوانم آزمایش HCT را در خانه انجام دهم؟
بله؛ با استفاده از خدمات کلینیک بادی چک، شما میتوانید خدمات آزمایش خون در منزل را به راحتی و بدون هیچ هزینه اضافهای دریافت کنید. تنها کافی است با ما تماس بگیرید.
آیا استرس یا نگرانی میتواند روی نتیجه HCT تاثیر بگذارد؟
استرس حاد تاثیر چندانی روی HCT ندارد. اما استرس مزمن به صورت غیرمستقیم از طریق تاثیر بر رژیم غذایی، خواب یا ایجاد بیماریهای زمینهای، در بلند مدت بر سلامت خون اثر بگذارد.
چه مدت بعد از آزمایش، جواب آماده میشود؟
جواب آزمایش HCT حدودا پس از 24 ساعت آماده میشود.
بارداری چه تاثیری بر نتیجه آزمایش مادر میگذارد؟
بارداری میتواند مقدار HCT را کاهش دهد.
منبع:
